Niewygodna prawda. Apel Państwowej Komisji i perspektywa mapy zainteresowania treściami prezentującymi seksualne krzywdzenie dzieci
Państwowa Komisja wyraża głębokie rozczarowanie brakiem porozumienia w sprawie tzw. tymczasowego odstępstwa podczas negocjacji między Parlamentem Europejskim a Radą UE, a także kierunkiem proponowanym w stanowisku PE – ograniczeniem dobrowolnego wykrywania treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci wyłącznie do materiałów już zidentyfikowanych jako takie lub zgłoszonych jako potencjalne CSAM (ang. Child Sexual Abuse Material) przez użytkownika, zaufanego sygnalistę lub organizację.
Odstępstwo od dyrektywy e-Privacy stanowi – na obecnym etapie – jedyne rozwiązanie umożliwiające skuteczne zwalczanie tego typu treści w internecie. Jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia, możliwość dobrowolnego wykrywania materiałów dotyczących seksualnego wykorzystywania dzieci wygaśnie już 3 kwietnia br. W 2020 r. krótkie wstrzymanie wykrywania spowodowało spadek liczby zgłoszeń od platform internetowych działających w UE do National Center for Missing and Exploited Children aż o 58% w zaledwie 18 tygodni.
Podczas gdy oczekujemy na przyjęcie długofalowej regulacji umożliwiającej stworzenie europejskiego systemu przeciwdziałania krzywdzeniu seksualnemu dzieci w internecie, tzw. regulacji CSAR (ang. Child Sexual Abuse Regulation), nakładającej zwłaszcza obowiązek wykrywania treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci na dostawców usług cyfrowych, dzisiaj apelujemy do parlamentarzystów europejskich oraz wszystkich sił politycznych w Polsce o pilne działania, które zapobiegną kryzysowej sytuacji.
SKALA ZJAWISKA
Zjawisko krzywdzenia seksualnego dzieci w cyberprzestrzeni cechują zatrważająca skala i zasięg. Dotyczy ono nawet 300 mln dzieci poniżej 18. roku życia, a 1 na 8 spotkało się z niechcianymi rozmowami o charakterze seksualnym lub prośbami o intymne materiały (Childlight – Global Child Safety Institute). Ponad 60% z materiałów ukazujących seksualne wykorzystanie wytwarzana jest w krajach UE. Polska znajduje się na 5. miejscu pod względem liczby raportów dotyczących adresów URL powiązanych z usługami hostingowymi w naszym państwie, jak również na 8. w skali globalnej (IWF – Internet Watch Foundation).
„Jeśli komuś wydaje się, że materiały CSAM są problemem odległym, który nas nie dotyczy, to bardzo się myli. Nieustanny wzrost liczby takich treści w Europie i w Polsce pokazuje skalę kryzysu, z którym musimy się zmierzyć jako społeczeństwo” – mówi Konrad Ciesiołkiewicz, wiceprzewodniczący Państwowej Komisji.
Od 1998 r. do infolinii CyberTipline (National Center for Missing & Exploited Children) wpłynęło 195 mln zgłoszeń dotyczących materiałów mogących przedstawiać seksualne wykorzystywanie dzieci, w tym 20 mln w 2024 r. Wśród nich znalazło się 51 000 pilnych zgłoszeń oznaczonych jako „dziecko w niebezpieczeństwie”, a 44% zdjęć i 25% wideo stanowiły materiały unikalne. Dokonane przez to centrum ustalenia są szokujące: wizerunek jednego dziecka był rozpowszechniany nawet przez 19 lat i pojawił się ponad 1,3 mln razy w zgłoszeniach kierowanych do tego podmiotu. Częścią problemu jest też lawinowy wzrost liczby materiałów przedstawiających wykorzystywanie seksualne dzieci generowanych przy użyciu sztucznej inteligencji. CyberTipline NCMEC odnotowała wzrost liczby zgłoszeń związanych z generatywną AI o 1325%, z 4 700 w ubiegłym roku do 67 000 w 2024 r.
O perspektywie krajowej mogą świadczyć dane Dyżurnet.pl, dotyczące wzrostu treści CSAM w porównaniu do średniej z całych 20 lat funkcjonowania infolinii aż 400% w roku 2024.
„Skuteczne przeciwdziałanie temu zjawisku wymaga kompleksowych rozwiązań systemowych, obejmujących zarówno zobowiązanie do działania sektora prywatnego, jak i przedsięwzięcia prewencyjne, ukierunkowane na osoby zainteresowane korzystaniem z treści z kategorii CSAM” – podkreśla Katarzyna Staciwa, koordynatorka ds. badań i rozwoju w PKDP.
MAPA ZAINTERESOWANIA TREŚCIAMI CSAM
W celach edukacyjnych oraz budowania świadomości społecznej na stronach Państwowej Komisji udostępniona zostanie interaktywna mapa – unikalny projekt zainicjowany przez Europol, mający na celu zwalczanie rozpowszechniania treści CSAM. Mapa w czasie rzeczywistym pokazuje próby pobierania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci. Wizualizacja i dostępne statystyki są punktem odniesienia w szacowaniu skali zjawiska – przede wszystkim poprzez wskazanie, jak często może dochodzić do prób uzyskania dostępu do takich treści. Projekt podkreśla kluczowe znaczenie działań prewencyjnych – zarówno poprzez uświadamianie potencjalnych użytkowników takich treści o tym, że ich działania mogą stanowić przestępstwo, jak również przekierowywanie ich do miejsc, w których mogą uzyskać wsparcie mające na celu powstrzymanie się od takich działań.
PRZECIWDZIAŁANIE CSAM – PRAWO
Kluczowymi dokumentem wyznaczającym cele UE w zakresie zwalczania przemocy seksualnej wobec osób małoletnich jest Strategia UE na rzecz skuteczniejszej walki z niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych z 2020 r. Przewiduje ona powołanie niezależnego organu – Europejskiego Centrum, którego zadaniem ma być koordynacja działań mających za celu przeciwdziałanie wykorzystaniu seksualnemu dzieci w internecie, ze szczególnym uwzględnieniem wykrywania i usuwania materiałów CSAM.
Projekt regulacji CSAR powołującej Europejskie Centrum został złożony przez Komisję Europejską już w 2022 roku. Niestety od tego czasu trwają prace nad jej ostatecznym kształtem, co było już przedmiotem stanowiska Komisji (https://pkdp.gov.pl/stanowisko-panstwowej-komisji-w-sprawie-tzw-regulacji-csam/). W związku z jej obecnym brakiem, minimalnym wsparciem dla realizacji tych celów jest umożliwienie podmiotom sektora prywatnego dotychczasowych, dobrowolnych działań. Jeśli negocjacje nie zostaną wznowione, będzie to jedno z najbardziej brzemiennych w skutki niepowodzeń politycznych, ze szkodą dla dzieci, które potrzebują nieprzerwanej ochrony.
Joanna Napierała, przewodnicząca Państwowej Komisji:
„Mamy do czynienia z absolutnie nieakceptowalną sytuacją. Kluczowa regulacja dotycząca CSAM wciąż jest przedmiotem negocjacji. Tracimy cenny czas – a każdy dzień zwłoki oznacza krzywdę dzieci, w tym wtórną wiktymizację tych z nich, które uwidoczniono w materiałach z kategorii CSAM. Obecny brak porozumienia w kwestii dobrowolnego wykrywania przestępczych treści w otwartych zasobach platform to ogromna porażka. Apeluję do parlamentarzystów europejskich, a także do wszystkich sił politycznych i władz w Polsce o podjęcie pilnych działań na rzecz budowy skutecznego systemu przeciwdziałania seksualnemu wykorzystywaniu dzieci w cyberprzestrzeni.”
Materiały CSAM nie są marginalnym problemem. To realne zagrożenie, które wymaga zdecydowanej reakcji oraz ścisłej współpracy instytucji publicznych, platform internetowych i organów ścigania.
