Państwowa Komisja wspiera wszelkie działania regulacyjne, których celem jest zwiększenie ochrony małoletnich w przestrzeni cyfrowej. Dostęp dzieci i młodzieży do treści pornograficznych, charakteryzujących się ogromną brutalnością radykalnie zwiększa ryzyka właściwego rozwoju emocjonalnego, poznawczego, moralnego i społecznego młodych ludzi w okresie dzieciństwa i adolescencji. Z tego powodu prezentowanie takich treści osobom poniżej 15 roku uznane jest za przestępstwo z artykułu 200 Kodeksu karnego.

 

Rozwój technologii cyfrowych przyczynił się do niespotykanej dotąd intensywności kontaktu z treściami destrukcyjnymi, do których w pierwszej kolejności należą materiały pornograficzne. Z badań organizacji „Protect Children” wynika, że potencjalni sprawcy wykorzystania seksualnego dzieci są użytkownikami serwisów pornograficznych, w których znajdują się, m.in. treści prezentujące krzywdę dziecka, tzw. CSAM (Child Sexual Abuse Materials). Aż 40% z nich przyznaje, że pornografia stanowiła główny czynnik rozhamowujący i skłaniający do poszukiwania bodźców w postaci CSAM[1]. Co szczególnie niepokojące, coraz młodsze dzieci mają kontakt z pornografią – średni wiek pierwszego kontaktu z treściami pornograficznymi wynosi 11 lat, a 26,8% nastolatków regularnie korzysta z najpopularniejszej witryny pornograficznej[2].

 

W związku z powyższym Państwowa Komisja pochwala inicjatywę zwiększającą bezpieczeństwo młodych ludzi poprzez nałożenie wymogów na dostawców usług i produktów online. Projekt rządowy odnoszący się do tej jednej z najgroźniejszych współczesnych patologii społecznych oznacza, że państwo i jego instytucje dostrzegają swoją odpowiedzialność za tworzenie skutecznego systemu ochrony przed tego rodzaju przemocą. Podejście takie zasługuje na uznanie, szczególnie, że na wcześniejszych etapach pojawiały się projekty, w których państwo pełniło jedynie rolę biernego obserwatora. W tym sensie projekt pokazuje znaczący postęp w podejściu władzy wykonawczej do skutecznej egzekucji prawa i wypełniania swoich obowiązków wobec najbardziej wrażliwej grupy społecznej, którą stanowią osoby małoletnie.

 

Przechodząc do analizy wybranych aspektów projektu, na uznanie zasługuje fakt, że projektodawca nie podejmuje się sformułowania definicji treści pornograficznych tłumacząc, że „doktryna i orzecznictwo wypracowały narzędzia i stanowiska, które pozwalają w przytłaczającej większości przypadków rozstrzygnąć, co należy zakwalifikować jako treści pornograficzne”. Trudno nie zgodzić się z opinią, iż ze względu na dynamikę rozwoju technologii cyfrowych, karniści widzą w ustawowym definiowaniu tego zjawiska spore ograniczenia. Znając poruszane od dawna argumenty wielu podmiotów sektora gospodarczego, które próbują czynić z braku definicji zarzut wobec projektu ustawy, Państwowa Komisja nie podziela tej argumentacji i za prawidłowe uznaje brak takiej definicji w projekcie. Właściwym i niezbędnym rozwiązaniem powinny być wytyczne lub rekomendacje Urzędu Komunikacji Elektronicznej, który pełniłby rolę strażnika wdrażania określonych przez siebie standardów. Instytucja ta mogłaby również dokonywać stosownych korekt, adekwatnych do zmieniających się w czasie wyzwań. Państwowa Komisja, jako niezależny organ państwa, deklaruje pełną współpracę w tym zakresie.

 

Pozytywnie ocenić należy ponadto koncentrowanie się projektodawcy na wymogu stosowania skutecznego mechanizmu weryfikacji wieku. Projekt nakłada obowiązek stosowania metody weryfikacji z wyłączeniem autodeklaracji co do wieku, szacowaniu wieku oraz danych biometrycznych. Ustawa nakłada na usługodawcę obowiązek przedstawienia dwóch metod weryfikacji wieku, w tym jedną dla osób z niepełnosprawnościami. Projektodawca zaznacza także, że metody weryfikacji muszą zabezpieczać dane osobowe i nie mogą być łatwe do obejścia, a dostawca zobowiązany będzie do dokonywania rocznego przeglądu skuteczności stosowanej metody. Państwowa Komisja bardzo wysoko ocenia propozycję wprowadzenia odrębnego rejestru nazw domen niestosujących weryfikacji wieku, do którego wpisu dokonywać będzie NASK, a także możliwość zgłaszania takich domen przez wszystkich użytkowników do Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.  

 

Niepokój budzi jednak wycofanie zapisu o wydawaniu przez Urząd Komunikacji Elektronicznej wytycznych w zakresie szczegółowych warunków, jakie dana metoda weryfikacji musi spełniać oraz wycofanie się projektodawcy z obowiązku dokonywania analiz ryzyka przez dostawców usług online. Zapisy zawarte w pierwotnym projekcie ustawy umożliwiały tworzenie minimalnych standardów w tym zakresie i pozwalały na wprowadzenie jakościowej zmiany w zarządzaniu przedsiębiorstwami uwzględniającymi najlepiej pojęty interes osób małoletnich i ich ochronę przed destrukcyjnymi treściami.

 

Podkreślić należy, że projekt nie przewiduje ochrony osób małoletnich przed treściami pornograficznymi dystrybuowanymi przez platformy społecznościowe i streamingowe. Stosowane przez przedsiębiorstwa cyfrowe algorytmy nie uwzględniają potrzeby bezpieczeństwa młodych osób, dostarczając treści pornograficzne dzieciom i młodzieży, także tym poniżej 13 roku życia. Dzieje się tak, mimo że regulaminowy wiek dostępu określany jest przez samych dostawców (platformy) na 13 rok życia. Wskazuje na to także wydany przez Państwową Komisję wraz z partnerami raport z monitoringu aktywności dzieci i młodzieży w internecie, pt. „Internet dzieci”[3]. Co więcej, z opublikowanych w sierpniu tego roku wyników badań brytyjskiej Komisarz ds. praw dziecka wynika jednoznacznie, że głównymi przestrzeniami, w których dzieci i młodzież mają kontakt z treściami pornograficznymi są platformy społecznościowe. Raport, pt. „Sex is kind of broken now: children and pornography” wskazał, że 8 na 10 największych serwisów umożliwiających dostęp osób małoletnich do pornografii to tzw. media społecznościowe[4].

 

Ze względu na powyższe, zwracamy się prośbą do Ministerstwa Cyfryzacji oraz Urzędu Komunikacji Elektronicznej o pilne uwzględnienie wymienionych aspektów w ramach prac nad implementacją aktu o usługach cyfrowych (DSA) w zakresie art. 28 – ochrony dzieci i młodzieży. Wnosimy także o włączenie Państwowej Komisji do zespołów roboczych wspierających ten proces.

 

Wyrażamy przekonanie, że wspólne działania instytucji publicznych, regulatorów i organizacji eksperckich mogą realnie ograniczyć skalę zjawiska, które zagraża dobru najmłodszych.

 

[1] Protect Children: Knowledge to Prevent Online Sexual Violence Against Children, s. 12.

[2] NASK: Agresja i przemoc seksualna w internecie, s. 20, 100.

[3] PKDP: INTERNET_DZIECI_RAPORT.pdf

[4] Children’s commissioner: cc-sex-is-kind-of-broken-now-children-and-pornography.pdf, s. 9.