Dla pokrzywdzonych
Sprawy przedawnione i postępowania wyjaśniające
Państwowa Komisja jest jedyną instytucją w Polsce zajmującą się w całości przypadkami wykorzystania seksualnego małoletnich poniżej lat 15. Posiadamy wyjątkowe uprawnienia do prowadzenia postępowań wyjaśniających w sprawach, w których karalność czynu uległa przedawnieniu. Naszym celem jest nie tylko konsekwentne prowadzenie postępowań, lecz także zapewnienie bezpiecznych warunków składania zawiadomień i zeznań, z poszanowaniem potrzeb osób poszkodowanych oraz ich rodzin i bliskich.
Postępowanie wyjaśniające
Postępowanie wyjaśniające wszczynane jest po otrzymaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania karnego – z powodu przedawnienia karalności czynu.
Komisja w ramach postępowania:
- ustala, czy zachowanie osoby wskazanej jako sprawca mogło stanowić czyn o charakterze wykorzystania seksualnego, wobec osoby małoletniej poniżej lat 15.
- zaprasza osobę poszkodowaną i osobę wskazaną jako sprawca w celu złożenia wyjaśnień, a w razie potrzeby przesłuchuje świadków.
- dopuszcza dowody z opinii biegłych.
- przeprowadza inne dowody.
Sprawy
przedawnione
Sprawy przedawnione to te, w których minął czas przewidziany prawem na pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności karnej. W takich przypadkach postępowanie będące w toku jest umarzane i sprawca nie może być już ukarany. Jeśli sprawa zostaje zgłoszona po okresie przedawnienia, wydawane jest postanowienie o odmowie wszczęcia.
Jednak Państwowa Komisja posiada wyjątkowe uprawnienia do prowadzenia postępowań również w sprawach, w których karalność czynu uległa przedawnieniu.
Osoba poszkodowana
Osoba wskazana w aktach sprawy jako poszkodowana w wyniku wykorzystania seksualnego w dzieciństwie.
Wysłuchania mają charakter niejawny (posiedzenia zamknięte), a uzyskane informacje są objęte tajemnicą prawnie chronioną.
Prawa osoby poszkodowanej:
- wgląd w akta postępowania i otrzymywanie kopii.
- zgłoszenie sprzeciwu wobec prowadzenia postępowania do czasu zakończenia pierwszego wysłuchania.
- wskazanie osoby najbliższej do wykonywania swoich praw po śmierci.
- składanie wniosków dowodowych.
- zwolnienie z kosztów postępowania i możliwość uzyskania zwrotu kosztów podróży.
Udział w postępowaniu osoby poszkodowanej:
- otrzymuje zawiadomienie o podjęciu postępowania.
- jest zapraszana na wysłuchanie w siedzibie Komisji – w wyjątkowych sytuacjach wysłuchanie może odbyć się:
• w miejscu zamieszkania – na jej wniosek,
• zdalnie (np. wideokonferencja),
• w formie pisemnej
• w miejscu pobytu (np. z powodu choroby lub innej przeszkody). - ma prawo działać przez pełnomocnika – adwokata, radcę prawnego lub osobę najbliższą (np. małżonka, rodzica, rodzeństwo).
- wysłuchania są niejawne.
Osoba wskazana jako sprawca
Osoba wskazana w aktach jako potencjalny sprawca zachowania o charakterze wykorzystania seksualnego wobec małoletniego poniżej 15 lat.
Udział w postępowaniu:
- otrzymuje zawiadomienie o podjęciu postępowania,
- jest zapraszana na wysłuchanie w siedzibie Komisji lub w wyjątkowych sytuacjach poza nią,
- może działać przez pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, osobę najbliższą).
Prawa osoby wskazanej jako sprawca:
- wgląd w akta postępowania i otrzymywanie kopii,
- brak obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść,
- składanie wniosków dowodowych,
- zwolnienie z kosztów postępowania,
- możliwość uzyskania zwrotu kosztów podróży w określonych przypadkach.
Osoba zgłaszająca
Osoba przekazująca Komisji informacje o sprawie:
- jest informowana o podjęciu i zakończeniu postępowania.
- może zostać zaproszona na wysłuchanie.
- może przedstawiać dowody.
Prawa osoby zgłaszającej:
- zwolnienie z kosztów postępowania.
- możliwość uzyskania zwrotu kosztów podróży.
Działania Komisji w sprawach przedawnionych mają na celu przywrócenie osobom poszkodowanym prawa do bycia usłyszanym oraz odzyskania poczucia sprawiedliwości. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej dzieci, niezależnie od upływu czasu, nie mogą zostać zapomniane ani ukryte.
Najczęściej zadawane pytania
Kto jest informowany o podjęciu postępowania wyjaśniającego?
Komisja informuje o podjęciu postępowania:
- osobę poszkodowaną,
- osobę wskazaną jako sprawca w aktach sprawy przekazanych przez prokuratora lub sąd,
- osobę, która dokonała zgłoszenia.
Osoba poszkodowana oraz osoba wskazana jako sprawca mają prawo zapoznawać się z aktami postępowania wyjaśniającego. Mogą również otrzymać odpisy, kopie lub wyciągi
z dokumentów.
Jak przebiega postępowanie wyjaśniające?
Państwowa Komisja prowadzi postępowanie wyjaśniające w składzie co najmniej pięciu
z siedmiu jej członków. Posiedzeniu przewodniczy członek Komisji, a po jego prawej stronie zasiada sprawozdawca. W posiedzeniu uczestniczy także pracownik Urzędu sporządzający protokół oraz strony postępowania, ich pełnomocnicy, świadkowie i ewentualni biegli.
Po wywołaniu sprawy przewodniczący sprawdza obecność na podstawie dokumentów tożsamości i wskazuje miejsca dla uczestników. Strony mogą działać przez pełnomocnika (Komisja nie ustanawia pełnomocnika z urzędu). Osoba poszkodowana może składać zeznania na siedząco oraz bez obecności osoby wskazanej jako sprawca.
Najpierw wysłuchiwana jest osoba poszkodowana, następnie osoba wskazana jako sprawca. Wysłuchanie zaczyna się od swobodnej wypowiedzi, po której pytania zadają kolejno: przewodniczący, członek sprawozdawca, pozostali członkowie Komisji, a następnie strony i ich pełnomocnicy. Z każdego wysłuchania sporządzany jest protokół, a całe postępowanie objęte jest tajemnicą.
Czy mogę zgłosić swoich świadków?
Tak. Uczestnik postępowania może złożyć wniosek o przesłuchanie świadków. Komisja każdorazowo decyduje o dopuszczeniu takiego dowodu. Świadkami mogą być:
- osoby, które już wcześniej składały zeznania w prokuraturze lub sądzie,
- nowe osoby wskazane przez uczestnika postępowania.
Komisja może także powołać świadków z własnej inicjatywy, jeśli uzna to za potrzebne dla wyjaśnienia sprawy.
Czy spotkam drugą stronę podczas wizyty w Komisji?
Komisja podejmuje działania mające na celu zapewnienie komfortu i bezpieczeństwa uczestników postępowania. W uzasadnionych przypadkach może zdecydować, aby:
- osoba wskazana jako sprawca opuściła salę na czas wysłuchania osoby poszkodowanej, zgłaszającej lub świadka,
- dalsze czynności były prowadzone w oddzielnych pomieszczeniach, połączonych obrazem i dźwiękiem.
Po powrocie na salę osoba ta jest informowana o przebiegu czynności i ma możliwość odniesienia się do złożonych zeznań.
Co zrobić, jeśli nie mogę przyjechać (np. z powodów zdrowotnych)?
Jeżeli osobiste stawiennictwo jest niemożliwe, Komisja może dostosować formę kontaktu.
W szczególności możliwe jest:
- przeprowadzenie wysłuchania w miejscu pobytu,
- wysłuchanie poszkodowanego zdalnie (z wykorzystaniem połączenia audio-wideo),
- złożenie przez poszkodowanego wyjaśnień w formie pisemnej.
Czy przysługuje zwrot kosztów dojazdu lub pobytu?
Osobom wezwanym przez Komisję (np. świadkom) przysługuje zwrot kosztów podróży z miejsca zamieszkania do siedziby Komisji. Szczególne zasady dotyczą osoby wskazanej jako sprawca – zwrot kosztów przysługuje w określonych przypadkach wynikających z przepisów.
Czy mogę zrezygnować z udziału w postępowaniu?
Tak. Udział w postępowaniu jest dobrowolny.
Czy mogę podjąć decyzję o zakończeniu postępowania?
Osoba poszkodowana ma prawo wnieść sprzeciw wobec prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Sprzeciw można złożyć:
- pisemnie,
- ustnie do protokołu podczas wysłuchania.
Można to zrobić do momentu zakończenia pierwszego wysłuchania. Sprzeciw nie wymaga uzasadnienia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z umorzeniem postępowania przez Komisję.
Czy mogę zapoznać się z aktami sprawy?
Tak. Osoba poszkodowana oraz osoba wskazana jako sprawca mają prawo wglądu do akt postępowania wyjaśniającego. Możliwe formy dostępu:
- osobiste zapoznanie się z aktami w siedzibie Komisji (po wcześniejszym umówieniu),
- uzyskanie kopii dokumentów w formie papierowej lub elektronicznej (na wniosek).
Akta mogą zawierać również materiały przekazane przez prokuraturę, które stają się częścią dokumentacji sprawy.
Co się dzieje, gdy sprawca lub osoba poszkodowana zmarła?
- W przypadku śmierci osoby wskazanej jako sprawca Komisja umarza postępowanie wyjaśniające.
- W przypadku śmierci osoby poszkodowanej jej prawa w postępowaniu może wykonywać osoba najbliższa (o ile jej dane zostały podane).
Jeżeli taka osoba nie została wskazana lub nie przystąpi do postępowania, Komisja może poinformować właściwą prokuraturę.
Czy mogę odwołać się od decyzji o wpisie do Rejestru?
Tak. Odwołanie można złożyć do właściwego sądu okręgowego wydziału cywilnego w terminie 30 dni od doręczenia postanowienia. Uprawnienie to przysługuje:
- osobie wskazanej jako sprawca (w przypadku wpisu lub odmowy wpisu w określonych sytuacjach),
- osobie poszkodowanej (w przypadku odmowy wpisu).
Czy wpis do Rejestru następuje od razu?
Nie. Jeżeli zostanie wniesione odwołanie, wpis do Rejestru zostaje wstrzymany do czasu wydania prawomocnego orzeczenia przez sąd. Wpis następuje:
- po upływie terminu na wniesienie odwołania (jeśli nie zostało złożone),
- albo po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy przez sąd.
Gdzie mogę sprawdzić Rejestr?
Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym jest publicznie dostępny w internecie. Można go znaleźć na stronie: rps.ms.gov.pl